۱۳۹۱/۰۶/۰۹

سه‌ردانی‌ شاندێکی ناوه‌ندی رۆژهه‌ڵات بۆ توێژینه‌وه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی له ئه‌نستتیوتی کوردستان بۆ مافه‌کانی مرۆڤ KIHR .


شاندێکی ناوه‌ندی رۆژهه‌ڵات بۆ توێژینه‌وه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی سه‌ردانی ئه‌نستتیوتی کوردستان بۆ مافه‌کانی مرۆڤى KIHR کرد .
 رۆژی سێ شه‌ممه‌ رێکه‌وتی 18\8\2012 شاندێکی ناوه‌ندی رۆژهه‌ڵات بۆ توێژینه‌وه‌ی کۆمه‌ڵایه‌تی سه‌ردانی رێکخراوی ئه‌نستتیوتی کوردستان بۆ مافه‌کانی مرۆڤی کرد . ئه‌و سه‌ردانه‌ به‌ مه‌به‌ستی دروست کردنی پێوه‌ندی نێوانیان و هه‌روه‌ها هاوكاری و كاری هاوبه‌ش له‌ نیوان ئەو دوولایەنە دا بوو ،و کۆبوونەوەکە پاش ٢ کاتژمێر بە رێکەوتنی دوو لایەن کۆتایی پێهات.

۱۳۹۱/۰۵/۲۸

راپۆرتێكی‌ ئاماری‌ سه‌باره‌ت به‌ زیندانیانی‌ ماده‌ هۆشبه‌ره‌كان له‌ ئێران


به‌شی‌ دووهه‌م
هۆكاره‌كانی‌ گیرۆده‌بوون به ماده‌ هۆشبه‌ره‌كان  

هۆكاره‌كانی‌ گیرۆده‌بوون به‌ ماده‌ هۆشبه‌ره‌كان ده‌توانریت به‌ دوو ده‌سته‌ی‌ سه‌ره‌كی‌ دابه‌ش بكرێت:
هۆكاری‌ تاكی‌ و هۆكاری‌ كۆمه‌لی
الف)هۆكاره‌ تاكی‌ : له‌ چوارچێوه‌ی‌ هۆكاری‌ تاكی‌ ده‌توانرێت ئاماژه‌ به‌و بابه‌تانه‌ بكرێت:
_ كات به‌سه‌ر بردن و به‌ده‌ست هێنانی‌ چێژی زۆرتر، كونجكاوی‌ رێنمایی نه‌كراو ، له‌بیرچوونه‌وه‌ی‌ كێشه‌ و دژوارییه‌كانی‌ ژیان ، بێ‌به‌ندوباری‌ ، نه‌بوونی‌ كه‌سایه‌تی‌ و نه‌بوون ئامانج له‌ ژیان

راپۆرتێكی‌ ئاماری‌ سه‌باره‌ت به‌ زیندانیانی‌ ماده‌ هۆشبه‌ره‌كان له‌ ئێران


به‌شی یه‌كه‌م 

گیرۆده‌بوون به‌ ماده‌ هۆشبه‌ره‌كان یه‌كێك له‌ گرنگترین كیشه‌ كۆمه‌لایه‌تی‌ ، ئابووری‌ و ته‌ندروستیه‌كانه‌ كه‌ شوێنه‌واره‌كانی‌ هه‌ره‌شه‌یه‌كی‌ گه‌وره‌یه‌ بۆ كۆمه‌ڵگای‌ مرۆڤایه‌تی‌و ده‌بێته‌ی‌ هۆی‌ تێكدانی‌ كۆمه‌ڵگا. ئاماری‌ چوونه‌سه‌ره‌وه‌ی‌ به‌ركاهێنانی‌ ماده‌ هۆشبه‌ره‌كان له‌ دونیا به‌ڕاده‌یه‌كه‌ كه‌ یه‌كێك له‌ سه‌مناسانی‌ به‌ناوبانگی‌ دونیا به‌ ناوی‌ "لودوینگ" ده‌ڵێت: " ئه‌گه‌ر خواردن جیابكه‌ینه‌وه‌، هیچ ماده‌یه‌ك له‌ دونیادا نیه‌ كه‌ به‌ راده‌ی‌ ماده‌ هۆشبه‌ره‌كان به‌ ئاسانی‌ هاتبێته‌ ناو ژیانیانه‌وه‌". گیرۆده‌بوون به‌ ماده‌ هۆشبه‌ره‌كان وێڕای‌ زیانه‌ مه‌ترسیداره‌كانی جه‌سته‌یی؛ وه‌كوو تووشبوون به‌ نه‌خۆشیه‌ عفونیه‌كانی‌ ته‌شنه‌كه‌ر له‌وانه‌ ئیدز و هپاتیت و سل، شوێنه‌وارو كاریگه‌ری‌ نه‌رێنی‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌و ئابووری‌ به‌ دواوه‌یه‌، وه‌كوو تاوانی‌ پێوه‌ندیدار به‌ ماده‌ی‌ هۆشبه‌ر له‌وانه‌ دزی‌، تاوان، هه‌ژاری و له‌ناوچوونی‌ به‌شێكی‌ زۆری داهاتی‌ مادی‌ وڵات و له‌نێوچوونی زۆرێك له‌ به‌هاو یاساكۆمه‌ڵایه‌تی‌ و ئه‌خلاقیه‌كان. زیادبوونی‌ به‌كارهێنانی‌ ماده‌هۆشبه‌ره‌كان له‌ ماوه‌ی‌ یه‌ك سه‌ده‌ی‌ رابردوودا نیگه‌رانی‌ زۆر بۆ وڵاتان به‌ دواه‌وه‌ بووه‌.وڵاتی‌ ئێران حه‌شیمه‌تێكی‌ گه‌نجی‌ هه‌یه‌ كه‌ زیاتر له‌ 50 له‌ سه‌دی‌ حه‌شیمه‌تی‌ وڵات له‌ ته‌مه‌نی‌ ژێر 20 ساڵی‌‌و 62 له‌ سه‌دی‌ ئه‌و حه‌شیمه‌ته‌ له‌و خه‌ڵكه‌، له‌ شاره‌كان نیشته‌جێن و له‌ هه‌ر چوار نه‌فر ئێرانی یه‌كێك رووبه‌رووی‌ كۆچ كردنه‌.
هه‌ل‌و مه‌رجی‌ ستراتژیكی‌ ئێران و هه‌ڵكه‌وتوو له‌گه‌ڵ‌ وڵاتانی‌ وه‌كوو ئه‌فغانستان و پاكستان كه‌ له‌ به‌رهه‌مهێنه‌ره‌ سه‌ره‌كییه‌كانی‌ ماده‌هۆشبه‌ره‌كان له‌ جیهانن و له‌ لایكی‌ تریشه‌وه‌ ترانزیتی‌ ماده‌ هۆشبه‌ره‌كان له‌ وڵاتی‌ ئێران به‌ هۆی‌ تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی‌ ناوچه‌یی، به‌كارهێنانی‌ ناوخۆیی ماده‌ هۆشبه‌ه‌ركانی‌ په‌ره‌ پێداوه‌ .

۱۳۹۱/۰۵/۱۹

شیکردنه‌وه‌یه‌کی ئاماری بۆ له‌ سێداره‌دان له‌ ئێران ‌ (ساڵی 1390 )



شیکردنه‌وه‌یه‌کی ئاماری بۆ له‌ سێداره‌دان له‌ ئێران ‌ (ساڵی 1390 )

خشته‌ی (1)
تاوانه‌کانی له‌ سێداره‌دان


ئه‌م خشته‌یه‌ نیشان ده‌دات که‌ به‌ گشتی له‌ ساڵی (1390) دا 719 که‌س له‌ سێداره‌ دراون که‌ (5.4%) یان راسته‌وخۆ به‌ تاوانی دژایه‌تیکردنی ده‌سه‌ڵات له‌ سێداره‌ . (5.4%) یان به‌ تاوانی قه‌تڵ و دزی ،(11%) ده‌ستدرێژی سێکسی ،(69.1%) یان به‌ هۆی ماده‌ی هۆشبه‌ر ، هه‌روه‌ها (9%) یان به‌ تاوانێکی نادیار له‌ سێداره‌ دراون . به‌ گشتی ئه‌مه‌ نیشانده‌ری جۆراوجۆری ئه‌و گرفتانه‌یه‌ که‌ کۆمه‌ڵگای ئێران له‌ گه‌ڵی به‌ره‌وڕوه‌ .

۱۳۹۱/۰۴/۱۰

گۆڕان له‌ پێكهاته‌ی‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌ كوردستان


به‌شی‌ یه‌كه‌م كوردستانی‌ گه‌وره‌:
پرۆفیسۆر به‌درخان سندی‌ ده‌ڵێ‌: "له‌ نیوه‌ی‌ یه‌كه‌می‌ سه‌ده‌ی‌ بیسته‌مدا گۆڕانكاری‌ دراماتیكی‌ له‌چه‌شنی‌ ژیانی‌ نێوشاری‌ كورددا رووی داوه‌، له‌وانه‌ نه‌مانی‌ هێندێ‌ شێوه‌ی‌ جل‌و به‌رگی‌ كۆن‌و سه‌ره‌تایی‌و بڵاوبوونه‌وه‌ی‌ جل‌وبه‌رگی‌ ئۆرووپایی" ، به‌ڵام له‌وه‌ ناچێت ئه‌م جۆره‌ گۆڕانكارییانه‌ ره‌نگدانه‌وه‌یه‌كی‌ ئه‌وتۆی‌ له‌سه‌ر لایه‌نی‌ مه‌عنه‌ویی‌ كولتوور كردبێت‌و زیاتر ده‌ره‌نجامی‌ كۆمه‌ڵێ‌ ئاڵوگۆڕی‌ بازرگانی‌‌و هه‌رزان ته‌واوبوونی‌ كۆمه‌ڵێ‌ كه‌ره‌سته‌ بووه‌ كه‌ بۆ ژیانی‌ ئه‌و سه‌رده‌مه‌ پێویست بووه‌و به‌رهه‌مهێنانی‌ له‌نێوخۆدا تێچوونێكی‌ زۆری‌ ویستوه‌، هه‌روه‌ها ده‌توانین ئاماژه‌ بكه‌ین به‌ گۆڕانی‌ دیزاینی‌ خانوه‌كان‌و سه‌رهه‌ڵدانی‌ چاپ‌و بڵاوكردنه‌وه‌ی‌ كوردی‌ كه‌ رێژه‌كه‌ زۆر كه‌م بوه‌‌و له‌ "نێوان ساڵانی‌ 1925 تا 1985 ته‌نیا 2045 كتێب"  بڵاوكراوه‌ته‌وه‌، به‌ڵام پێكهاته‌ی‌ كۆمه‌ڵگا هه‌ر له‌ قۆناغی‌ فیودالیدا بوه‌و هێزه‌ سونه‌تیه‌كان (مالكه‌كان، شیخ‌و مه‌لاكان، بازاڕییه‌كان، وه‌رزێره‌كان) ئه‌م پێكهاته‌یان دروست ده‌كرد.

۱۳۹۱/۰۴/۰۸

راگه‌یه‌ندراوی دامه‌زرانی ناوه‌ندی‌ توێژینه‌وه‌ی‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌


خوێنه‌رانی‌ به‌ڕێز

كۆمه‌ڵگای‌ كوردستان له‌ ماوه‌ی‌ دوو ده‌یه‌ی‌ رابردوودا به‌هۆی‌ فاكته‌ری‌ نێوخۆی‌‌و ده‌ره‌كیه‌وه‌ تووشی‌ كۆمه‌ڵێ‌ گۆڕانكاری‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌ بۆته‌وه‌ كه‌ ئه‌مه‌ كۆمه‌ڵێ‌ دواهاتی‌ پۆزه‌تیڤ‌و نیگه‌تیڤی‌ له‌گه‌ڵ‌ خۆی‌ هێناوه‌. ئه‌و گۆڕانكارییانه‌ له‌لایه‌كه‌وه‌ پێكهاته‌ی‌ دانیشتوانی‌ گۆڕیوه‌‌و په‌ره‌سه‌ندنی‌ خێرای‌ شارنشینی‌‌و گه‌وره‌بوونه‌وه‌ی‌ چینی‌ مامناوه‌ندی‌ مۆدێڕێنی‌ لێكه‌وتۆته‌وه‌, له‌لایه‌كی‌ دیكه‌وه‌ كۆمه‌ڵێ‌ كێشه‌ی‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌ سه‌ریهه‌ڵداوه‌‌و په‌ره‌یسه‌ندوه‌. هه‌روه‌ها سیسته‌می‌ سیاسی زاڵ‌ به‌سه‌ر ئێراندا خۆی‌ خوڵقێنه‌ری‌ زۆر گیروگرفتی‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌‌و سیاسی.

توێَژینه‌وه‌ كردن‌و تاوتوێ‌ كردنی‌ زانستیانه‌ی‌ پرسه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كانی‌ كۆمه‌ڵگای‌ كوردستان یارمه‌تیده‌ر ده‌بێت بۆ ناسین ئه‌و گۆڕانكارییانه‌‌و سوود وه‌رگرتن له‌ ده‌رفه‌ته‌كان‌و به‌ره‌وڕووبوونه‌وه‌ی‌ ئه‌و گرفته‌كان. بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ ئێمه‌ كۆمه‌ڵێ‌ له‌ خوێندكاران‌و ده‌رچوانی‌ زانستی‌ كۆمه‌ڵناسی‌و ده‌رونناسی‌ "ناوه‌ندی‌ توێژینه‌وه‌ی‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌"مان دامه‌زراندوه‌‌و هه‌وڵی‌ توێژینه‌وه‌ كردن له‌ بابه‌ته‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كانی‌ كوردستانی‌ رۆژهه‌ڵات ده‌ده‌ین, به‌ڵام بێ‌ گومان ئه‌وه‌ كارێكی‌ زۆر قورس‌و ئه‌سته‌مه‌، بۆیه‌ داوای‌ هاوكاری‌ له‌ هه‌مووان ده‌كه‌ین‌و هیوادارین توێژه‌ران‌و دڵسۆزانی‌ كۆمه‌ڵگا بۆ ئه‌و بابه‌ته‌ هه‌نگا‌و هه‌ڵبگرن‌و هاوكاریمان بكه‌ن.


ناوه‌ندی‌ توێژینه‌وه‌ی‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌
28/6/2012